Bij een vruchtgebruik testament krijgt de langstlevende partner tijdens zijn leven het gratis gebruik van de goederen van de overledene en hij krijgt het recht op de “vruchten” (inkomsten) van de nalatenschap. Dit recht op vruchten kan van alles omvatten: rente, dividend, huuropbrengsten. De kinderen krijgen de bloot-eigendom van de nalatenschap.
Zie voor nadere uitleg: vruchtgebruiktestament.

Op deze pagina wordt een casus uitgewerkt om te demonstreren hoe een vruchtgebruiktestament voor de erfbelasting uitpakt:

Bob (69) en Inge (68) zijn in gemeenschap van goederen getrouwd. Uit het huwelijk zijn drie kinderen geboren: Pleuni,  Mariët en Lynn.
Bob en Inge hebben allebei een testament gemaakt waarin zij de drie kinderen tot hun erfgenamen benoemen. Let op: omdat zij de kinderen tot hun erfgenamen hebben benoemd, is de langstlevende (Bob of Inge) dus géén erfgenaam! De erfdelen van de kinderen zijn 1/3 deel per persoon (en niet 1/4 deel, zoals het geval zou zijn geweest als de langstlevende wél mede-erfgenaam zou zijn geweest). De bedoeling is dus om de erfdelen van de kinderen maximaal te maken. Om de langstlevende van hun tweetjes toch goed verzorgd achter te laten, is aan de langstlevende Bob of Inge dus, het vruchtgebruik van de hele nalatenschap gelegateerd.

Bob en Inge wonen in een huis dat 1.2 miljoen euro waard is. Verder is er geen noemenswaardig vermogen. Inge komt te als eerste te overlijden. De nalatenschap van Inge bestaat uit de helft van de woning. De waarde van haar nalatenschap bedraagt de helft de huwelijksgoederen gemeenschap van 1.2 miljoen, of:  600.000 euro.
Op grond van het vruchtgebruiktestament krijgt Bob  het vruchtgebruik van de volledige nalatenschap. Hij is al voor de heft eigenaar van de woning, en over het deel van Inge krijgt hij nu het vruchtgebruik. Bob blijft dus gratis in het huis wonen. De kinderen ontvangen de bloot-eigendom van de nalatenschap van hun moeder. Die bestaat uit het bloot-eigendom van ieder 1/6 deel van de woning.
De waarde van het vruchtgebruik van Bob is afhankelijk van de leeftijd van Bob. Bij de leeftijd van Bob hoort factor 8. Dat betekent dat het vruchtgebruik 48% waard is.
De waarde van het vruchtgebruik is: 8 x 6% x 600.000 euro = 288.000 euro. Hierover is Bob geen erfbelasting verschuldigd, want dit valt onder de partnervrijstelling.
De bloot-eigendom van de kinderen is: volle waarde van  600.000 euro minus waarde vruchtgebruik van 288.000 euro = 312.000 euro. Dit is de bloot-eigendomswaarde van de woning.
Ieder kind krijgt een waarde in de bloot-eigendom ter waarde van 1/3 deel of 104.000 euro.
De kinderen worden ieder belast voor 104.000 euro. Ieder kind betaalt 8.338 euro erfbelasting. (dit wordt door Bob voorgeschoten, want de kinderen ontvangen zelf geen cent uit de nalatenschap van hun moeder).

Stel dat Bob 10 jaar later komt te overlijden. Bob is zuinig geweest en bovendien is de woning in waarde toegenomen. Op het moment van zijn overlijden is de woning 1.5 miljoen euro waard. De kinderen zijn met z’n drieën erfgenaam.
Ieder verkrijgt 250.000 euro. Hier is ieder kind een bedrag van 33.403 euro erfbelasting over verschuldigd.

Over de waarde aangroei van hun bloot-eigendom naar vol-eigendom (48% van het deel wat Bob in vruchtgebruik kreeg na het overlijden van Inge = 288.000 euro),  zijn de kinderen geen erfbelasting verschuldigd .
Zij zijn ook geen erfbelasting verschuldigd over de waarde toename van hun deel van de woning (1/2 van 300.000 euro = 150.000 euro).

In totaal wordt er door deze familie 125.223 euro erfbelasting betaald.

Als Bob en Inge geen vruchtgebruik testament zouden hebben gemaakt en de wettelijke verdeling zou van toepassing geweest zijn, dan zou de langstlevende wél erfgenaam geweest zijn. De kinderen zouden over hun geldvordering (1/4 deel in de nalatenschap van Inge)  5.738 euro erfbelasting verschuldigd geweest zijn.
Maar bij het overlijden van Bob zou ieder kind 53.403 euro erfbelasting hebben moeten betalen. In totaal zou dan door deze  familie 177.423 euro erfbelasting zijn betaald.

Het vruchtgebruik testament heeft in dit geval een besparing opgeleverd van  52.200 euro!